Zachowek — komu przysługuje i jak go dochodzić?

Pomijający nas testament albo darowizna przekazana jednemu z członków rodziny nie zawsze oznaczają, że nic nam nie przysługuje. Zachowek ma jednak własne zasady i nie jest automatycznym udziałem w mieszkaniu czy domu.

Czym właściwie jest zachowek?

Zachowek to co do zasady roszczenie o zapłatę określonej kwoty, a nie prawo do zabrania konkretnego przedmiotu ze spadku. Wysokość zależy między innymi od udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, wartości spadku, niektórych wcześniejszych przysporzeń i jego indywidualnej sytuacji.

Kto może się go domagać?

Krąg uprawnionych wyznacza art. 991 Kodeksu cywilnego: zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, jeżeli w konkretnym przypadku byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Nie każdy krewny jest więc uprawniony. Znaczenie mogą mieć też wydziedziczenie, zrzeczenie się dziedziczenia, wcześniejsze darowizny oraz inne otrzymane świadczenia.

Czy zawsze należy się połowa spadku?

Nie. Punktem wyjścia jest zazwyczaj połowa wartości udziału ustawowego, a w ustawowo określonych przypadkach dwie trzecie tego udziału. Następnie trzeba obliczyć podstawę zachowku i zbadać, co uprawniony już otrzymał. Samo pomnożenie wartości nieruchomości przez jeden ułamek często prowadzi do błędnego wyniku.

Darowizna mieszkania a zachowek

Darowizny dokonane za życia spadkodawcy mogą mieć znaczenie przy obliczeniach, ale nie każdą darowiznę dolicza się na tych samych zasadach. Szczególnie ostrożnie trzeba podchodzić do popularnego stwierdzenia, że „po dziesięciu latach darowizna się nie liczy” — zakres tego wyjątku zależy również od osoby obdarowanej. Warto ustalić daty, strony umów i wartość przekazanego majątku.

Od czego zacząć?

Przygotuj testament (jeżeli istnieje), dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, informacje o składzie majątku, darowiznach i postępowaniu spadkowym. Dalsze kroki mogą obejmować wycenę, próbę polubownego rozliczenia, wezwanie do zapłaty lub pozew. Ważne jest również zbadanie przedawnienia roszczenia, które zależy od podstawy dochodzenia zachowku.

Najczęstsza pomyłka

To, że ktoś nie został wskazany w testamencie, nie daje jeszcze odpowiedzi, czy i ile może otrzymać. Trzeba rozpatrzyć cały obraz dziedziczenia, w tym darowizny i sytuację innych uprawnionych.

Powiązane: Zobacz, w jakich sprawach pomagam oraz ustal termin konsultacji.